بررسي نظام‌هاي آبياري و مديريت اراضي باغ‌هاي منطقه هورامان؛ مطالعه‌ي موردي، باغ‌هاي نودشه

آب از ارزشمندترين عوامل تعيين‌كننده در باغداري و همواره منشأ آباداني و خرمي حيات بوده است. به همين دليل آب و آبياري از قداست و ارزش والايي در بين ملل و گروه‌هاي مختلف بشري برخوردار بوده است. در اين مقال به روش‌هاي آبياري سنتي شهر نودشه بر اساس معيارها و سنت‌هاي پيشينان پرداخته شده است. آبياري سنتي آژين، هنوز هم موثرترين و رايج‌ترين شيوه‌ي آبياري در منطقه مي‌باشد. اين روش آبياري، قرن‌هاست كه بدون هيچ تغييري در سرتاسر منطقه‌ي هورامان و به ويژه در شهر نودشه استفاده مي‌شده است. هر چند شغل اكثريت مردم، باغداري معيشتي و دامداري سنتي مي‌باشد، اما نظام آبياري هورام‌ها، نظام منظم و دقيقي با شكل‌گيري قوانين سنتي، چگونگي استفاده از آن در طول تاريخ و الگوي مختص به خود مي‌باشد. اين نظام بهره‌برداري، داراي جنبه‌هاي اجتماعي بسيار غني نيز هستند. نوع بهره‌برداري گروهي از آب، تشكيل گروه‌هاي هم آب است و آن تعداد باغداري است كه در هر گردش آب داراي مقدارِ معيني ساعت حقابه هستند. مديريت كارآمد آبياري در فصول يا مواقع كم‌آبي، از شاخصه‌هاي آبياري نودشه مي‌باشد. زمان آبياري و ميزان آن بستگي به عواملي از قبيل شرايط آب و هوايي، نوع محصول، مرحله رشد و محصول‌دهي درخت، خواص خاك (مثلا ظرفيت نگهداري آب توسط خاك) و ميزان توسعه عمودي و افقي ريشه درخت دارد. نظام آبياري آژين شامل جووَبَرده‌ي، سَراو كَردَي، نوباو، هَماو، شَواوه با عناصري شامل جوي، قلوَز، گوله، تلانه، بَنگا، جوكله، وَرپَنگ و ... مي‌باشد. اين نظام تكنيكي است كه زاييده‌ي فرهنگ، دانش بومي، شرايط محيطي و اقليمي است.