كاركرد ديني و اجتماعي آتش و آتشكده در فرهنگ ايران باستان

مركزيّت آتش و آتشكده در دين ايراني، و به تبع آن در آيين زردشت، همواره يكي از شناخته‌شده‌ترين و آشكارترين جنبه‌هاي اين دين بوده است و نيايش آتش و مناسك مرتبط با آن چنان در فرهنگ و دين ايران باستان ريشه دوانيده و از چنان اهميت و محوريّتي برخوردار بوده كه مشاهده‌گران ظاهربين را چاره‌اي باقي نمي‌ماند جز اينكه ايرانيان باستان را آتش‌پرست نام نهند. پژوهش حاضر، پژوهشي است توصيفي تحليلي و مبتني بر روش تحقيق كتابخانه‌اي كه با تكيه بر اسناد و متون تاريخي و نيز بهره‌گيري از داده‌هاي مردم‌شناسانه، به بررّسي دلايل و زمينه‌هايي مي‌پردازد كه چنين جايگاه برجسته‌اي را براي آتش و آتشكده‌ها در فرهنگ ايران باستان فراهم ساخته‌اند. بدين منظور، ابتدا به سراغ كاركرد ديني آتش و آتشكده‌ها مي‌رود و نقش آتش به مثابۀ واسطۀ ميان انسان‌هاي زميني و ايزدان آسماني را به بحث مي‌گذارد و سپس، از كاركرد اجتماعي آتشكده‌ها و به‌ويژه آتش‌هاي بهرام از حيث نقش آن‌ها در شكل‌ دادن به هويّت اجتماعي و به دنبال آن، تقويت يگانگي و همبستگي اجتماعي سخن مي‌گويد و بر اين اساس، برخي از وقايع تاريخي در ايران باستان و روزگار اسلامي را تبيين مي‌كند.