تبيين جايگاه حق و قانون در نگرش كانت و انديشه اسلامي

مفهوم حق و قانون از پركاربردترين اصطلاحاتي است كه در دانش‌هاي مختلفي چون فقه، حقوق، اخلاق و سياست از آن استفاده مي‌شود. كانت از فيلسوفان برجسته‌ عصر روشنگري است كه مباحث عميقي را در تبيين مفهوم حق و قانون و نقش تعيين‌كننده آنها در عرصه علوم مختلف مطرح ساخته است. با توجه به تأثير جدي انديشه كانت بر فلاسفه مابعد خود، تبيين جايگاه حق و قانون در انديشه ناب اسلامي و نقد ديدگاه او، زمينه مناسبي را براي طرح بحث فلسفي پيرامون حق و قانون در بستر اسلامي فراهم مي‌سازد. در اين پژوهش تلاش شده است پس از اشاره اجمالي به برخي از مباني فلسفي كانت، به تشريح مفهوم حق و قانون و تبيين خاستگاه آنها در انديشه ايشان و نقد آنها بر پايه آراء مطرح شده در انديشه متعالي اسلامي پرداخته شود. برخلاف نگرش انسان‌بنياد كانتي و رويكرد سوبژكتيو و تكيه بر عقل خودبنياد ـ كه شاكله اصلي را در تحليل مفهوم حق و قانون تشكيل مي‌دهد و منافع و خواست و اراده انسان را محور شكل‌گيري و سازمان‌دهي قواعد و ضوابط قانوني قرار مي‌دهد ـ در نگاه اسلامي توجه به جهان‌بيني توحيدي و نگرش اله‌محور در تحليل اين دو مفهوم مهم جلوه مي‌كند. ازاين‌رو با توجه به آموزه‌هاي حكمي اسلامي مي‌توان بحث حق و قانون را در دو حوزه توصيفي و هنجاري مطرح نمود و ارتباط ميان آن‌دو را مورد دقت قرار داد.