بازپژوهي درباره نظريه اجتهاد در تعزير

فقها بر اساس روايات باب تعزير، اين چنين رأي داده‌اند كه «التَّعزيرُ بِمَا يَرَاهُ الإمَام» و آن را قاعده‌اي براي تعيين تكليف در خصوص تعزير يا عدم تعزير گناهكار دانسته و طبق آن فتوا داده‌اند؛ حتي صراحتاً آورده‌اند كه «التَّعزِيرُ إلَي اجتِهَادِ الإمَاِ». اما ضروري است در خصوص مراد روايات و رأي فقيهان درباره اجتهاد در تعزير تأمل شود تا وجه افتراق آن با اجتهاد مصطلح به معناي تحصيل حجت براي حكم شرعي يا شناخت حكم شرعي روشن گردد. براي حل اين مسئله، دو سؤال مطرح مي‌شود؛ 1. آيا اجتهاد در تعزير به معناي شناخت حكم شرعي يا تحصيل حجت براي آن است؟ 2. رابطه اجتهاد در تعزير با عصمت امام معصوم7 چه مي‌شود؟ روش تحقيق حاضر، كيفي است و با روش تبييني اين هدف را دارد تا با كشف دلايل اختلاف‌نظرهاي مذكور و تحليل مضموني روايات و كلام فقيهان، مسئله پيش‌گفته مهم و كاربردي درخصوص مجازات‌هاي تعزيري را حل نمايد. روش گردآوري اطلاعات نيز كتابخانه‌اي است. بر اساس نتايج، در روايات و كلام فقها، اختلافي در اجتهادي‌بودن تعزير نيست، زيرا بعضي به  آن، تصريح و برخي به ‌آن اشاره كرده‌اند. در اين‌مقاله، استدلال مي‌شود كه اجتهاد در تعزير، به ‌معناي اجتهاد مصطلح(شناخت حكم شرعي يا تحصيل حجت براي آن) نيست، بلكه مراد، تشخيص با لحاظ مصلحت است كه فقيهان بر آن اتفاق ‌نظر دارند. مؤيد اين نتيجه، روايات و كلام فقيهان است كه در آن‌ها به اجتهادي‌بودن تعيين مقدار جزيه، رضخ، قيمت عبد و... به  معناي تشخيص با لحاظ مصلحت، تصريح شده است.