نقد نگره ي اخلاق سَروَري در بينش تراژيك اخوان ثالث

شعر اخوان ثالث، به خلاف تظاهرات فراوان يأس و نوميدي و نيز با وجود اظهار امكان عبث بودگي، اغلب، خبر از گونه اي كنشگري، آفرينندگي، پويايي و  التزام شور زندگي مي دهد. اين ويژگي در شعر اخوان، به سبب جان مايه هاي فلسفيِ مدرن و معاني بلند و ژرفي است كه آن را درخورِ تحليل هايي فراتر از مرز معمول مي كند. يكي از بارزترين اين معاني، نگره ي «اخلاق سَروَري» در بستر «بينشي تراژيك» در مواجهه ي او با درد و رنج اجتماعي فلسفي است كه مسأله ي اصلي اين مقاله است. به نظر مي رسد پس از آرمان هاي ملّي گرايانه، كه پيش زمينه ي آرمان هاي فلسفي و هستي شناسانه ي اخوان است، آشنايي وي با انديشه‌هاي جريان‌ساز عصر مدرن اروپا، از جمله، انديشه هاي فلسفي فريدريش نيچه، فيلسوف بنام آلماني، در انتخاب اين بينش و نگره ي اخلاقي بي تأثير نبوده است. امكان اين تأثير، ما را بر آن داشت تا در تحليل آن، گرايش هاي اخلاق سروري را در انديشه ي شعري اخوان ثالث، در رهيافت «بينش تراژيك» نيچه اي  نقد و واكاوي كنيم. اين واكاوي نشان مي دهد كه انديشه ي شعري اخوان در اين مقوله، بازتاب شيوه هايي از رهيافت «بينش تراژيك» نيچه اي، همچون: اراده ي قدرت، مرگ خدا، مِهر سرنوشت، گذار نيهيليستي، نخبه گرايي، دگرديسي جان و چندي ديگر است كه راه آفرينش ابرانسان و پذيرش خرسندانه ي تماميت زندگي يا تصديق  همه جانبه ي زندگي است. حاصل اين پژوهش، نشان مي دهد كه شعر اخوان در نگرشي كلي، نمود نوعي بينش تراژيك است كه با ويرانگري بينش تئوريك و متافيزيك، به ستايش و پاسداشت زندگيِ زميني و سفارش به پيوستگي و پويايي جريان رود زندگي، توجيه زيبايي شناسانه ي هستي، نخبه گرايي و  نقد نگره هاي اخلاق تراژيك مي پردازد و بدين گونه پايگاه خود را در ساحتي بس فراتر از نقدهاي متناسب با نظام هاي اخلاقي معمول و تئوريك بنا مي نهد. روش تحقيق، كيفي و رويكرد ناظر بر تحليل‌ها، رويكرد نقد فلسفي از گونه‌ي فلسفه‌ي غيرمفهومي است؛ گاهي هم تحليل ها با رويكردي توصيفي و با تكيه بر گزاره‌هاي شاعرانه‌ي آن دو صورت مي پذيرد.