نقش آب و آبرساني در معماري عمارت‌هاي سلطنتيِ عصر صفويه

در اين مقاله تلاش مي‌كنيم كه عناصر و اجزاي مشتركي كه مابين جامعه دوره صفويه و اصول و فنون معماري آن دوره وجود دارد را مورد بازنگري قرار دهيم، در اين معنا طهارت و پاكيزگي نيز در كنار مفاهيم و وجوه پنهان و پيداي معماري آب معرفي مي‌شود، گو اينكه براي حل مشكلات بحراني شده حوزه آب ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد فرهنگ و اعتقادات ما ايرانيان در آن زمان از اهميت ويژه‌اي برخوردار بوده است. بنابراين در اين نوشتار بر آنيم كه با تأكيد بر نمادها و نگاره‌هاي كهن كه نهان گاه آنانبه قول يونگ ناخودآگاه جمعي مي‌باشد، نمادها و باورهاي اعتقادي را در متن فرهنگ جامعه ايراني برجسته ‌نماييم كه صور گوناگون پديدار گشته آن به‌ويژه در آيين‌هاي پاكيزگي و طهارت به صورت‌هاي تمثيلي و استعاري در قالب هنر يا باورهاي اعتقادي متجلي مي‌گردد. اين صورت‌ها، كه ريشه در باورهاي كهن اساطيري دارند (همچون آئين ميترا)، يك فريضه مذهبي بوده و در ساختارهاي هنر اسلامي نيز تقدس و تطهير از پنجره اين صور با جلوه آب وارد عرصۀ هنر گشته و در جويبار باورها و نشانه‌ها و نمادهاي معماري مكتب اصفهان به ياري دانش‌هاي زمان خود، بارور مي‌گردد و بي‌توجهي به آن موجبات زوال و انحطاط دوره صفويه را فراهم ساخته و به نظر مي‌رسد تأثيرات آن در دوره‌هاي پس‌ازآن نيز همچنان باقي ست