دگرگوني‌هاي ايدئولوژيك در ديوان ملك الشعراي بهار

اخيراً ديواني از اشعار ملك‌الشعراي بهار (1265-1330ش) به چاپ رسيده است كه به‌كوشش مرحوم، سيدمحمود فرخ خراساني (دوست بسيار صميمي بهار) در طول شش دهه گردآوري شده است. خوشبختانه اين ديوان، از تغييرها، حذف‌ها و دست‌كاري‌هاي ناشي از سانسورها كه در ديوان‌هاي ديگر بهار به چشم مي‌خورد، مصون مانده است. اكنون با مقايسه‌ي اين ديوان كه آن را بايد تحرير اوليه و اصيل اشعار بهار به شمار آورد، با ديوان‌هاي مرسوم و تحليل تغييرات شعري آن‌ها، مي‌توانيم روند تطور شعر و انديشه‌ي بهار را واكاوي كنيم و نشان دهيم كه به تعبير متن‌پژوهان اجتماعي، در فرايند توليد و نشر ديوان بهار، چه تغييرات معناداري رخ داده است. در اين مقاله مي‌كوشيم با ذكر و تحليل چند نمونه از تغييرات شعري بهار، روند تغييرات ايدئولوژيك شعري او را در چهار محور بررسي و تجزيه‌وتحليل كنيم.