تجلي مفهوم رمز در هنر اسلامي بر اساس تئوري نشانه‌شناسي فرهنگي امبرتو اكو (مطالعه موردي : طلسم هاي ايراني- اسلامي)

The concept of the Symbol in Islamic Art Based on Cutural Semiotic Theory of Umberto Eco (Case Study: Iranian_Islamic Talismans)

نمادها و نشانه ­ها از اولين مفاهيمي هستند كه بشر به علل مذهبي، سياسي و اجتماعي از آن­ها استفاده كرده است. اين كاربرد به‌رغم تحول در حيات بشر به‌نوعي تداوم يافته و خود را در هنرها و صنايع مختلف منعكس ساخته است. در فرهنگ اسلامي نيز، نمادها و نشانه­ ها داراي اهميت خاصي در انتقال مفاهيم بوده­اند. هنر اسلامي گنجينه وسيعي از معاني عميق عرفاني و حكمت الهي است كه ريشه در بنيان­هاي معنوي و الهي دارد. نقوش در آثار هنر اسلامي، دروازه ورود به معارف باطني روح و هستي راستين است كه نگرش توحيد را به ­عنوان ركن اصلي اسلام تقويت مي‌كند. اهميت كاربرد نقوش در زيبايي­ شناسي آثار اسلامي در معاني نهفته و عميقي است كه بيانگر روح حاكم بر آثار هنري است. مطالعه گنجينه عظيم هنر اسلامي در بستر رويكردهاي فلسفي و تعمق در جنبه دروني اين هنر و زبان رمزگونه آن كه حاوي بنيان­هايي متافيزيكي و عرفاني بوده، از اهميت انكارناپذيري برخوردار است. در اين پژوهش با استفاده از روش كتابخانه­اي و رويكردي توصيفي و تحليلي سعي شده به مطالعه و بررسي معناي نمادين و لسان تمثيلي اين هنر پرداخته شود. از آنجايي كه گسترۀ هنر اسلامي و توليدات آن بسيار وسيع است، در پژوهش پيش‌رو توليدات علوم غريبه و به­طور اخص طلسم­هاي ايراني- اسلامي‌ كه از حيث ارزش بصري و بُعد معنايي بسيار غني هستند، مطالعه شده‌اند. براي آنكه چارچوب نظري مشخصي براي تحليل موضوع پيش‌رو داشته باشيم، اين پژوهش بر اساس تئوري نشانه ­شناسي فرهنگي امبرتو اكو نشانه‌شناس سرشناس ايتاليايي، تحليل و بررسي شده است. يافته­ هاي پژوهش حاكي از انطباق نشانه ­شناسي امبرتو اكو درباره ريشه ­هاي فرهنگي بر نظام معنايي و نمادين در طلسم­هاي اسلامي است. اهداف پژوهش ارائه مطالعه‌اي تحليلي از مفهوم رمز در بستر كاربري‌هاي گوناگون توليدات علوم غريبه. معرفي ريشه ­هاي فرهنگي مؤثر در فرآيند شكل‌گيري معنا و رمز بر اساس آراء نشانه­ شناسي امبرتو اكو. سؤالات پژوهش چه عوامل فرهنگي در شكل ­گيري نشانه­ ها و رمز‌ها در هنر اسلامي نقش داشته­ اند؟ 2.چگونه مي­توان با رويكرد نشانه­ شناسي فرهنگي اكو، نمود رمز را در آثار هنر ايراني- اسلامي مطالعه و تحليل كرد؟