انديشه عمر تلمساني و گذار اخوان المسلمين به دموكراسي

عمر تلمساني سومين رهبر جماعت اخوان المسلمين بود كه نقش زيادي در گذار اين جنبش به دموكراسي ايفا كرد. هدف اين مقاله، تبيين مهمترين ديدگاه هاي سياسي اجتماعي تلمساني، و نشان دادن ميزان تأثيرگذاري او بر جنبش اخوان المسلمين در وارد كردن اين جنبش به فرايندهاي دموكراتيك است. اهميت انديشه و عملكرد تلمساني از آنجا بيشتر روشن مي شود كه اخوان ورود به فرايندهاي دموكراسي را نامشروع و غيرمجاز مي دانست و حسن البناء موسس و اولين رهبر اين جنبش نيز بر آن تأكيد كرده بود. روش استفاده در اين تحقيق «تحليل محتواي كيفي» بوده است. نتايج تحقيق نشان مي دهد تلمساني نخست به تبيين مباني و توجيهات نظري براي سازگاري اسلام با اصول دموكراتيك پرداخت، سپس اقدامات ساختاري براي اين گذار در جنبش انجام داد و پس از آن تلاش كرد به چالش ها و مخالفت هاي داخل اخوان و مخالفان بيرونيِ آن پاسخ دهد. يافته هاي مقاله در دو بخش اصلي نخست ديدگاه هاي سياسي اجتماعي تلمساني كه مبنا و منشأ حركت و اقدامات اوست را روشن مي كند و بخش دوم به اقدامات او در جنبش اخوان مي پردازد كه بازخواني دموكراتيك اين جنبش و اقدامات عملي او در وارد كردن اخوان المسلمين در رقابت هاي حزبي، و تعامل و گفتگو با معاندان و مخالفانِ اين جنبش است. انديشه و اقدام مهم ديگر تلمساني، قداست زدايي از حكومت و حاكمان اسلامي، و زميني كردن آنها بود كه نقدپذير بودن آنها را ممكن را مي كرد.