ايران باستان از دريچه فرهنگ؛ تأملي بر چرايي و چگونگي بازخواني فرهنگي تاريخ ايران باستان در تاريخ‌نگاري ابوريحان بيروني

نگاه ابوريحان بيروني (د. 442ه.ق.) به تاريخ ايران باستان با گذر از رويكردهاي سياسي محض و معطوف به قدرت، خصلتي فرهنگي انتقادي به خود گرفته است. چنين بينشي، محصول چند عامل مهم، هم‌چون گستره گفتمان ايران‌گرايي در اين دوره و تمايزات رويكردي ـ روش‌شناختي بينش تاريخي ابوريحان بوده است. مسئله اصلي پژوهش حاضر، تحليل و تبيين اين خصلت هاي چندگانه در روايت ابوريحان بيروني از تاريخ ايران باستان است.  نتايج پژوهش نشان مي‌دهد، رويكرد فرهنگي ابوريحان به تاريخ باستاني ايران هم جنبه هاي اسطوره‌شناختي و هم ابعاد تاريخي آن را به شيوه اي دور از جانب‌داري و تعصب در برمي‌گيرد و نگرش هاي فقط سياست محور و معطوف به قدرت را در نظام تاريخ‌نگاري ايراني ـ اسلامي به چالش مي‌كشد و سرانجام دريچه اي نو نسبت به بازخواني مجدد اين دوره از تاريخ ايران مي‌گشايد كه خودآگاه يا ناخودآگاه، خادم مسئله هويت ايراني شده است