نقش ترجمه در احياي شاهنامه‌نگاري در قرن سوم و چهارم هجري

سابقۀ ‌شاهنامه‌نگاري و شاهنامه‌سرايي كه از تجلي‌هاي ادبيات حماسي در ميان فارسي‌زبانان است، به عهد هخامنشيان بازمي‌گردد. پس از حمله‌ اعراب، تمايل به شاهنامه نگاري و شاهنامه سرايي در قرن‌هاي سوم و چهارم هجري مجدداً احيا گرديد كه نتيجۀ آن، شكوفايي مجدد نگارش و سرايش متون حماسي به فارسي و احياي هويت ايراني بود. هدف اين مقاله پرداختن به نقش ترجمۀ فارسي در شاهنامه نگاري و نگارش شاهنامه‌هاي منثور است. مقاله براي دست يافتن به تحليلي بهتر از شرايط، بخش كوچكي از ترمينولوژي و جامعه‌شناسي پير بورديو را نيز به كار گرفته است. در اين پژوهش، كارايي نظريۀ بورديو از آن ‌جهت است كه اين نظريه، نويسندگان، مترجمان و ديگر عوامل مؤثر در ترجمه و نگارش را در يك ميدان در نظر مي گيرد و با تعريف چند نوع سرمايه، توليد محصولات فرهنگي و شكل‌گيري آثار ادبي را در چارچوب رقابت‌ها و انگيزه‌هاي اجتماعي عاملين و در ميدان تعريف شده در نظر مي‌گيرد. بررسي‌هاي به ‌عمل ‌آمده در اين پژوهش بدين نتيجه رسيده كه در قرن‌هاي سوم و چهارم هجري، ترجمه نقش قابل‌اعتنايي در شاهنامه‌نگاري داشته است، چراكه نخبگان جامعه‌ آن روز، براي افزايش سرمايه فرهنگي و ملي خود، بر روي توليد كالاي فرهنگي به زبان فارسي‌ سرمايه گذاري مي كردند تا آن را در ميدان به قدرت بدل كنند.