بررسي سندي و دلالي روايت علو و ارزيابي استناد به آن در تعامل با غيرمسلمانان

A Document Study and Causal Analysis of the Hadith of superiority and evaluating its citation in interaction with non-Muslims

چگونگي رفتار و تعامل با غيرمسلمانان همواره از اهميت خاصي برخوردار بوده است. اين اهميت در دوران جديد و پس از افزايش تعاملات پيروان اديان مختلف با يكديگر مضاعف شده است. يكي از احاديثي كه توسط محدثين فريقين نقل شده و مورد استناد دانشمندان و فقهاي مسلمان در صدور احكامي پيرامون تعامل با غيرمسلمانان و به صورت اخص، اهل كتاب قرار گرفته، روايت «الْإِسْلَامُ يعْلُو وَ لَايُعْلَي عَلَيه» است؛ عبارتي كه گاه به روايت علو از آن ياد مي‌شود. پژوهش حاضر با هدف تبيين صحيح اين روايت با بهره‌گيري از اصول نقد و فهم حديث، به اعتبارسنجي سندي و بررسي دلالي اين روايت پرداخته و به اين نتيجه دست يافته كه از نظر سندي ـ چه از طرق منقول در شيعه و چه اهل سنت ـ داراي ضعف است. افزون بر اين، برداشت مشهور از روايت و همچنين تطبيق آن بر برخي مصاديق، با چالش‌هاي جدي مواجه است. بر فرض صحت صدور، مفهوم صحيح اين روايت برتري اسلام از منظر انديشه و استدلال نسبت به ساير اديان است. بنابراين، استفاده از اين روايت با هدف صدور احكامي كه حقوق طبيعي و بشري غيرمسلمانان را نقض، كرامت‌شان را مخدوش و از اين طريق موجب برتري مسلمان را فراهم آورد، هم با روح حاكم بر قرآن و فلسفه بعثت پيامبر اسلام (ص) متضاد است و هم از منظر اخلاقي و عقلاني توجيه‌ناپذير مي‌نمايد.

No Abstract