پيوند «ولايت»، «انوثت» و «انسان كامل» در داستان شيخ صنعان و عرفان ابن‌عربي

منطق‌الطير عطار، داستاني نمادين از زبان مرغان است كه داستان شيخ صنعان در بطن اين منظومه، حكايت پيري زاهد و مشتمل بر نكات عرفاني فراوان است؛ از جمله مي‌تواند بيانگر عرفان عملي صوفيه باشد كه عطار آن را در قالب تمثيل بيان كرده‌است. اين پژوهش به شيوۀ تحليلي ـ توصيفي و با تكيه بر مطالعات كتابخانه‌اي، به سه بحث معراج، انوثت و انسان كامل در داستان شيخ صنعان و عرفان ابن‌عربي پرداخته‌است و بدين نتيجه رسيده كه شيخ صنعان نماد انسان است؛ انساني خام و ناپخته كه براي كمال خود، بايد از مرتبۀ نَفْس انساني (= دختر ترسا) درگذرد. به همين گونه، انسان كامل نيز براي رسيدن به مرتبۀ انسان كامل حقيقي و ولايت خاصه، بايد از مرتبۀ انوثت بگذرد و اين گذر، خود به واسطۀ انسان كامل حقيقي (پيامبر(ص)) است؛ يعني اين انسان كامل حقيقي(ص) است كه به هر ولي، پير و انسان كاملي در طول تاريخ، كمال مي‌بخشد.