بررسي روند دگرگوني خودآگاهي مدنظر ارسطو در آراي ابن‌سينا و آكوئيناس

در فلسفۀ مشائي، دو ديدگاه درخصوص خودآگاهي به‌چشم مي‌خورد؛ ديدگاهي كه خودآگاهي را به چيزي جز ذات فاعلِ شناسا مشروط مي‌كند و رأيي كه مي‌گويد به‌محض پيدايش ذات فاعل شناسا، بي ‌هيچ قيدي، خودآگاهي نيز ايجاد مي‌شود. معمولاً خودآگاهيِ مشروط به ارسطو نسبت داده مي‌شود و مخالف جدي وي نيز ابن‌سيناست كه ذات انساني و خودآگاهي را جدايي‌ناپذير مي‌داند. آكوئيناس كه از طرف‌داران خودآگاهي مشروط است، سعي مي‌كند با تمايزگذاري ميان خودآگاهي استعدادي و بالفعل، در عين التزام به ديدگاه ارسطو و مشروط‌كردن خودآگاهي به تجربۀ حسي، از ابهام‌ها و ايرادهاي ديدگاه او بپرهيزد و مزاياي ديدگاه سينوي (از قبيل حفظ شهود و منظر اول‌شخصي و حفظ هويت وجودشناختي‌ شخص) را حفظ كند؛ اگرچه وي در اين تركيب‌كردن، از ابهام‌هاي ديدگاه ارسطو مي‌كاهد، اما به دليل شكافي كه ميان ناآگاهي موجود در خودآگاهي استعدادي و آگاهي در خودآگاهي بالفعل هست، نمي‌تواند مزاياي ديدگاه سينوي را حفظ كند و از سد ايرادهاي شيخ بگذرد.