واكاوي ارتباط تاوۀ قطبي با بارش‏هاي روزانۀ فرين بالا در شمال غرب ايران

نوسان تاوۀ قطبي يكي از نمودهاي برجستۀ برهم ‏كنش پوشن سپهر و وردسپهر است كه در فرين‏هاي آب‏و‏هوايي نقش بسزايي دارد. بنابراين در پژوهش حاضر، به‌منظور شناسايي پيوند بارش روزانۀ فرين‏ بالا با تاوۀ قطبي و تأثير كنترلي آن بر سامانه‏ هاي همديد، به تحليل زماني‌ـ‌مكاني تاوۀ قطبي براي ايستگاه‏هاي واقع در شمال غرب پرداخته شد. در اين پژوهش، با توجه به رويكرد آماري‌ـ‌‏همديدي، ابتدا همگني داده ‏هاي بارش و روند بارش در هر شش ايستگاه به‌ترتيب به كمك آزمون‌هاي نرمال استاندارد مطلق و آزمون رگرسيون خطي مورد ارزيابي قرار گرفت. سپس به‌منظور تحليل همديد و آگاهي از چگونگي گسترش و اثرگذاري تاوۀ قطبي بر ايستگاه‏هاي مورد مطالعه، موقعيت مكاني تاوۀ قطبي با اعمال تحليل مؤلفه‏هاي اصلي از نوع T بر روي داده‏هاي ارتفاع ژئوپتانسيل در تراز 500 هكتوپاسكال براي 177 روز بررسي و 6 مؤلفه تشخيص داده شد كه 90 درصد واريانس داده‌ها را تبيين مي‌كرد. با تحليل همديد موقعيت زماني و مكاني تاوۀ قطبي طي روزهاي منتخب، شش الگوي كلي شناسايي شد كه در هريك از اين الگوها موقعيت مكاني تاوه، امتداد و عمق ناوه متفاوت بود. بيشترين موقعيت قرارگيري تاوه در الگوي اول ديده شد كه ناوه ‏هاي حاصل از تاوه بيشترين عمق و گستردگي را بر روي درياي سياه داشت. در تمامي الگوها، بارش روزانۀ فرين‏ بالا بر اثر قرارگيري ناوۀ حاصل از تاوۀ قطبي در نزديكي منطقۀ مورد مطالعه ايجاد شده‏ بود كه هم‌زمان با استقرار بندال‏هاي عظيم ركس و امگايي بر روي اروپا بود.