تحليلي بر كاربست قرآني اصطلاح «أُولُوا بَقِيَّهٍ» و امتداد آن به روش تحليل محتواي كيفي

قرآن كريم در حوزه‌هاي موضوعي گوناگون، مفاهيم نظريِ معيّني با هدف سامان‌دهيِ نظامِ رفتاري ارائه مي‌كند. گاهي ايجاد و توسعه‌ي اين مفاهيم نظري، از طريق اصطلاحاتِ خاصّ قرآني پديد مي‌آيد. هنرِ تحقيقاتِ قرآني كشفِ اين مفاهيم و جانماييِ اصطلاحاتِ قرآني در آن‌ها است. در اين‌صورت، مفاهيم از صرفِ مفهوم بودن خارج و كاركردِ آن‌ها در نظامِ رفتاري روشن مي‌شود. اين پژوهش با روش اكتشافيِ تحليل محتوا به واكاويِ كاركرد و كاربستِ اصطلاح قرآني «أُولُوا بَقِيَّهٍ» با هدفِ كشف و امتدادِ كاربست‌هاي قرآنيِ مرتبط با آن مي‌پردازد. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد «أُولُوا بَقِيَّهٍ» در الگوي «ايمان‌پذيريِ اقوام» ذيل حوزه‌ي موضوعيِ «دعوت به توحيد» با كاربستِ «بسترسازيِ ايجاد و دوامِ حاكميّتِ دين» ايفاي نقش مي‌كند. بازآفرينيِ نقشِ اين اصطلاح با تحليلِ معكوسِ الگويِ تقابليِ «ايمان‌ناپذيريِ اقوام» امكان‌پذير است. در ايمان‌ناپذيريِ اقوام، فسادِ نظامِ فكري و عقيدتي از طريقِ فسادِ نظامِ رفتاري و به‌دست گروهِ مرجعِ «ملأ» رخ مي‌دهد. كاربستِ «أُولُوا بَقِيَّهٍ» در الگويِ ايمان‌پذيري، كاربستِ معكوسِ ملأ در الگويِ ايمان‌ناپذيري است و «سلامتِ نظامِ رفتاريِ» جامعه به كُنش‌گريِ آن‌ها وابسته است. چنين به‌نظر مي‌رسد كه آيه‌ي اصلي حاوي «أُولُوا بَقِيَّهٍ» (هود: 116)، متناظر و پاسخ سؤال آيه «فَلَوْلَا كاَنَتْ قَرْيَهٌ ءَامَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُس»(يونس: 98) مي‌باشد.