بررسي شيوه توليد بيناگفتماني در حكايت‌هاي مولانا از منظر تحليل گفتمان انتقادي

درك هر گفتمان صرفاً فهم ساده‌اي از متن يا معناي آن نيست. هر متن درون بافت مشخصي توليد و درك مي‌شود. در پژوهش حاضر، شيوۀ توليد گفتمان و روابط بيناگفتماني در برخي از حكايت‌هاي مولانا از منظر تحليل گفتمان انتقادي بررسي شده است. مسئلۀ اصلي پژوهش حاضر اين است كه در حكايت‏هاي مولانا مرز گفتماني برداشته شده و از طريق رابطه‏اي ديالكتيكي، هر گفتمان در گفتماني ديگر انعكاس يافته و سپس به عرصۀ انتقادي راه گشوده است. پرسش تحقيق عبارت است از: در چه شرايطي تعامل و تطابق صورت‏هاي بياني و محتوايي منجر به توليد بيناگفتماني در حكايت‏هاي مولانا مي‏گردد. داده‏ها از حكايت‌هاي مثنوي و ديوان شمس گردآوري شده‌ است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه روابط بيناگفتماني در توليد نظام گفتماني مورد نظر مولانا در حكايت‌هايش چگونه قابل مشاهده و تبيين است. برمبناي تحليل‌ها، شيوه‌هاي مختلف توليد روابط بيناگفتماني از طريق تعامل صورت‌هاي بياني و محتوايي در حكايت‌ها خلق مي‌شود. مولانا در اين حكايت‌ها از متن اصلي داستان فراتر مي‌رود، مرز بين حكايت‌ها را فرومي‌ريزد و يك فضاي بيناگفتماني را از طريق انتقال گفتماني در گفتمان ديگر خلق مي‌كند تا مضامين عرفاني را در بافت موقعيتي مناسب به‌كار ‌ببرد. اين بيناگفتماني‌ها محصول گفتمان عرفاني مولانا است كه در قالب ارجاع به كنشگر، ارجاع به رويداد مشابه، اشاره و يادآوري و انتقال استدلال‏هاي اصلي شكل گرفته‌ است. در اين مقاله، ايدئولوژي و انديشۀ مولانا در آفرينش حكايت‌ها بيش از پيش نمايان و هويت عرفاني او به‌خوبي بازنمايي شده است. مولانا با توانايي خارق‌العاده‌اش گفتمان‌هاي مختلف را در حكايت‌ها بازتوليد و روابط بيناگفتماني را منعكس كرده است.