واكاوي گاهنگاري فرتركه‌ها با توجه به كاوش‌هاي استروناخ در تل‌تخت پاسارگاد

مجموعه‌ پاسارگاد مركز مهمي در ايالت پارس است كه كوروش دوم آن را بنا كرده است؛ حتي كمي از اهميت اين مكان با روي كار آمدنِ داريوش كاسته نشد. احترام هخامنشيان و حتي سلوكيان باعث شد تا حاكمان محلي پارس پس از شروع قيام خود عليه سلوكيان، تمام توان خود را براي بازپس‌گيري اين مكان‌ها انجام دهند. سؤالي كه در اين مقاله تلاش مي‌شود به آن پرداخته شود اين است كه داده‌هاي باستان‌شناسي از كاوش‌هاي تل‌تخت تا چه اندازه به روشن‌شدن تاريخ ضرب سكه توسط نخستين فرتركه كمك مي‌كند. دربارۀ زمان ضرب سكه نزد نخستين فرتركه همواره بحث‌هاي فراواني شده است؛ به‌گونه‌اي كه باعث به وجود آمدن دو نظريه‌ تاريخ متقدم (حدود 300 تا 280 پ.م) و تاريخ متأخر (حدود 210 تا 180 پ.م) نزد پژوهشگران اين بخش از تاريخ سرزمين پارس شده است. با منتشرشدن نتايج كاوش‌هاي استروناخ در تل‌تخت پاسارگاد، شواهد براي پذيرفتن نظريه‌ تاريخ متقدم مستحكم‌تر شده است؛ زيرا داده‌هاي باستان‌شناختيِ لايه‌هاي دوره‌ دوم و سوم در تل‌تخت با رويدادهاي تاريخي و داده‌هاي سكه‌شناسي همخواني نزديكي دارد. هرچند در اين بين تحليل‌ها و برداشت‌هاي متفاوتي نيز وجود دارد كه طرفداران آن تلاش كرده‌اند تا رويدادهاي تاريخي را با نتايج كاوش‌هاي تل‌تخت پاسارگاد به سمت و سوي تاريخ متأخر سوق دهند. در مقاله‌ پيش ‌رو تلاش مي‌شود تا با روشي توصيفي‌تحليلي به هماهنگ‌سازي رويدادهاي اتفاق‌افتاده در بازه‌ زماني 300 تا 180 پ.م، با شواهد به دست آمده در لايه‌هاي تل‌تخت پاسارگاد پرداخته شود.