حكمراني پژوهش: ماهيت، گستره و ابزارها

هدف: جهت‌دهي به پژوهش و تغيير رويكرد، مسئله و موضوع آن، غايتي است كه مجموعه وسيعي از كنشگران دولتي و غيردولتي، اعم از بخش صنعت، خصوصي و گروه‌هاي اجتماعي در پي آن هستند؛ اما اين جهت‌دهي و به تعبير دقيق‌تر، حكمراني پژوهش چگونه امكان‌پذير است؟ مقاله حاضر براي پاسخ به اين سؤال و سؤال‌هاي مشابه آن اجرا شده است. روش: مقاله حاضر از نوع مروري است و پژوهشگران بر اساس انواع 16‌گانه مرور ادبيات، شيوه مرور روايتي را در پيش‌ گرفته‌اند. بدين منظور، مبتني بر دانش قبلي و جست‌وجوها ادبيات موجود در عرصه حكمراني پژوهش، تحليل و در سه دسته ماهيت، گستره و ابزارهاي حكمراني پژوهش طبقه‌بندي شد. يافته‌ها: مبتني بر شبكه مضامين و تحليل‌هاي حاصل از ادبيات، جوهره حكمراني و پس از آن حكمراني پژوهش، به‌عنوان «ساخت و اعمال اقتدار روي كنشگران وابسته متقابل» تبيين شد. بر اساس بينش به‌دست‌آمده، گستره ادبيات موجود در عرصه حكمراني پژوهش، در دو بخش رويكردهاي كلان و خُرد طبقه‌بندي شد. ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد عالم پژوهش (به‌ويژه نقش برجسته سطح خرد، يعني پژوهشگران در نظام علم) خردمايه نقد دو رويكرد شد كه به تلفيق رويكردها و ارائه جعبه ‌ابزار حكمراني پژوهش انجاميد. نتيجه‌گيري: مبتني بر جوهره حكمراني و تلفيق رويكردها و با توجه به ويژگي منحصربه‌فرد نظام علم، جعبه ‌ابزار حكمراني پژوهش براي تغيير موقعيت تصميم‌گيري پژوهشگران يا تفسير ايشان از آن موقعيت‌ها، مشتمل بر 4 سبك ارائه شد كه عبارت است از: وادار كردن پژوهشگران، تجهيز كردن (يا نكردن) پژوهشگران، تشويق پژوهشگران و پيشنهاد بازتفسير موقعيت براي پژوهشگران. در راستاي فهم و به‌كارگيري دقيق اين ابزارها، واسطه‌گري ويژگي‌هاي معرفتي حوزه‌ها/رشته‌هاي مختلف در اين اثرگذاري و همچنين، واكنش‌هاي ممكن پژوهشگران به اين ابزارها نيز بررسي شد.