نمودهاي فرهنگ عامه در خاوران نامه ابن‌حسام خوسفي

خاوران­ نامه ابن­ حسام منظومه ­اي كه داستان­ هاي خيالي از سفرها، دلاوري­ و جنگ‌آوري‌هاي حضرت‌علي (ع) با كفار را در قالب و زباني شبيه به شاهنامه روايت مي­ كند، غالبا اثري حماسي شمرده مي‌شود، هرچند با بررسي بيشتر مي‌توان نشان داد كه فزوني‌يافتن ويژگي­ هاي ادبيات عاميانه در تار و پود اين منظومه، آن را تا حد زيادي از تعريف حماسه رسمي دور و به ادبيات عاميانه نزديك كرده است. مقالۀ حاضر مي‌كوشد مهمترين نمودهاي فرهنگ عامه در اين اثر را مشخص و ريشه‌ها و چگونگي كاربرد آنها را بيان نمايد. براي رسيدن به اين هدف، نخست باورهاي برخاسته از تودۀ مردم و سپس برخي از ويژگي­ هاي عاميانه ديگر در زبان و شيوه‌ روايت كه در اشعار و مفاهيم خاوران‌نامه بازتاب يافته، استخراج شده است. اين جستار به صورت توصيفي – تحليلي انجام شده و در جستجوي آن است كه چرا بايد خاوران­ نامه را پديده­اي ادبي برخاسته از بطن زندگي مردم عادي دانست كه به دليل ارتباط مستقيم ابن‌حسام با توده‌هاي مردم به‌گستردگي با مظاهر گوناگون زندگي و ذهن و زبان توده‌ مردم به شيوه­ هاي مختلف درآميخته است. دست‌آوردهاي اين كاوش در علل و چگونگي حضور چشم­گير نمودهاي فرهنگ عامه در خاوران‌نامه است و مي‌تواند زمينه را براي تعيين دقيق‌تر جايگاه اين حماسه ديني در ادبيات عاميانه فراهم آورد.