تحليل ظرفيت فقه سياسي شيعه در اولويت‌بندي قواعد فقهيه

پژوهش حاضر بر آن است تا براساس استنباط از منابع نقلي و با بهره‌گيري از بيانات فقهاي اماميه، ضمن تبيين اهميت و جايگاه سه قاعدۀ حايز اهميت در حوزۀ سياست و حكومت، اولويت اين قواعد را نسبت به برخي از قواعد ديگر در حوزۀ سياست و حكومت نشان دهد. روش پژوهش توصيفي تحليلي بوده و نتايج نشان داد كه در تراث فقهي، ضوابطي براي رتبه‌بندي قواعد نسبت به يكديگر وجود دارد، ولو آنكه هر يك از آنها به تنهايي تعيين‌كننده نباشد، ليكن از مجموع آنها مي‌توان به ملاكاتي دست يافت. همچنين در فقه سياسي شيعه، سه قاعدۀ حفظ بيضۀ اسلام، حفظ نظام، حفظ حرمت دماء و نفوس، بر ساير قواعد در اين عرصه حاكميت دارند؛ هرچند كه در ميان اين قواعد سه‌گانه نيز قاعدۀ حفظ بيضۀ اسلام بر دو مورد ديگر حكومت دارد. علي‌رغم وجود ضوابطي براي رتبه‌بندي قواعد، در برخي سطوح، شرايط و اقتضائات زماني و مكاني مي‌تواند در تقدم و تأخر هر يك از قواعد بر يكديگر، تأثيرات عميقي بر جاي بگذارد.