بررسي مفاهيم، منابع و معيارهاي اخلاقي در متون پهلوي

متون پهلوي در سده‌هاي سوم و چهارم هجري به نگارش درآمدند؛ دوراني كه زرتشتيان همه قدرت سياسي ـ اجتماعي خويش را از دست داده و اقليتي ديني در ايران و در فكر بازسازي و بازتفسيري از دين خويش در فضايي جدلي و كلامي بودند. يكي از موضوعاتي كه نويسندگان اين متون در پي ساماندهي و انسجام آن بودند مباحث مربوط به حوزه اخلاق بود. هدف اين پژوهش بررسي نظام اخلاقي متون پهلوي است. اخلاق‌شناسي اين مقاله شامل بررسي مفاهيم (معناشناسي «فضيلت» و «رذيلت»)، منابع (حسن و قبح‌ها در مقام ثبوت و اثبات) و معيارهاي اخلاقي (فضيلت‌گرايي يا نتيجه‌گرايي يا تكليف‌گرايي) در متون پهلوي است. روش تحقيق اين مقاله «توصيفي ـ تحليلي» بوده و براي جمع‌آوري اطلاعات، از روش كتابخانه‌اي بهره گرفته است. نتيجه آنكه «فضيلت» در متون پهلوي آراسته شدن به هر امر اخلاقي است كه فرد را به قلمرو اهورامزدا نزديك و از قلمرو اهريمن دور كند و گستره آن از تحقق فضايل اخلاقي امشاسپندان تا ايمان و نيكوكاري امتداد دارد، و «رذيلت» نبود فضيلت است. حسن و قبح‌هاي اخلاقي در اين متون، هرچند به‌طوركلي ذاتي عقلي است، اما گاهي شرعي است. معيار غالب اخلاقي در متون پهلوي، فضيلت‌گرايي ناظر به غايت‌گرايي است.