تأملي بر هويت فلسفه به مثابه حكمت در رساله الجمع بين رأيي الحكيمين فارابي

اگرچه فارابي در رساله الجمع همان موضوع مشهور موجود به ما هو موجود را براي فلسفه ذكر مي‏كند و توضيح مي‏دهد كه دايره شمول موضوع فلسفه همه موجودات‏اند و در واقع ماهيت يوناني ارسطوئي براي فلسفه قائل مي‏شود لكن با توجه به اوصاف و ويژگي‏هايي كه وي در اين رساله براي فلسفه بيان مي‏‌كند، مي‏توان چنين دريافت كه او در اين رساله براي معرفي فلسفه، مفهوم قرآني حكمت را در نظر داشته است. به زعم ما فارابي ماهيت فلسفه را علم به موجود به ماهو موجود دانسته لكن هويتي كه براي اين دانش در اين رساله ترسيم كرده است، چيزي شبيه به مفهوم ديني حكمت موجود در كتاب مقدس مسلمانان است و در معنايي گسترده‏تر الگويي كه فارابي در اين رساله براي هويت فلسفه در جهان اسلام ارائه مي‏دهد ماهيتي يوناني ارسطوئي با هويتي ديني است با اوصاف مذكور در قرآن، اوصافي همانند اتقان، عدم اختلاف، نبود خلل و سستي در احكام آن و مطابقت با متن واقع كه از لسان مردان الهي بيان مي‏شود و هدايت بخش و درخور پيروي است.