بررسي تطبيقي ديدگاه آيت‌الله سبحاني و سيدمرتضي علم‌الهدي پيرامون بداء

بداء، آموزه‌اي رمزآلود و برآمده از اماميه است كه انتساب معناي لغوي آن درباره خداوند؛ به‌منزله‌ آشكار شدن امري پنهان است، كه انكار اين آموزه در ساير انديشه‌ها و هم‌داستان نبودن انديشمندان شيعه در تبيين آن ‌را به ‌دنبال داشته است. اين پژوهش، با هدف بررسي تطبيقي انديشه‌هاي سيدمرتضي و آيت‌الله سبحاني به‌ شيوه تحليلي ـ توصيفي به پاسخ اين سؤال مي‌پردازد كه «مفهوم بداء چيست و روايات بداء چگونه تبيين مي‌شود»؟ براين‌اساس، از ديدگاه آيت‌الله سبحاني، معناي لغوي بداء به انسان بازگشت دارد و بداء الهي به معني امكان تغيير سرنوشت توسط انسان خواهد بود. سيدمرتضي، علي‌رغم ظاهر گفتارش كه او را در زمره منكرين بداء قرار مي‌دهد؛ بداء را به روا و ناروا تقسيم مي‌كند و بداءِ روا را مساوق نسخ مي‌داند؛ اما از منظر آيت‌الله سبحاني، نسخ و بداء از يك سنخ‌اند كه بداء در تكوين و نسخ در تشريع؛ جريان دارد و منشأ اعتقاد به بداء، آيات قرآن و اخبار ائمه است. سيدمرتضي به‌دليل يكسان‌پنداري نسخ و بداء، روايات بداء را علم‌آور نمي‌داند و در فرض صحت، به نسخ معنا مي‌كند.