تأثير نجم رازي بر انديشه‌هاي عرفاني ملاصدرا

No title

بسياري از نظرات عرفاني صدرالمتألهين در كتب تفسيري او، منبعي آشكار ندارد و محققان را به داوري‌هاي ناصواب كشانده است. مدعاي اصلي اين مقاله اين است كه ملاصدرا در بخش عرفانيات تفسير خود، افزون بر منقولات و عباراتي كه از عارفان مشهور مي‌آورد، از تفسيري كمتر شناخته‌شده از عارفي ايراني، وام گرفته است. اين تفسير با نام بحر الحقايق و المعاني يا تأويلات نجميه شناخته شده و از آنِ نجم‌الدين رازي، صاحب مرصاد العباد است كه متأسفانه در هيچ‌يك از كتب و مقالات نگارش‌يافته دربارۀ منابع ملاصدرا، يادي از آن نشده است؛ اما به‌روشني آشكار است كه ملاصدرا تفسير بحر الحقايق را مي‌شناخته و مستقيماً از آن نقل مطلب كرده است. ديگر آنكه بسياري از مطالبي را كه صدرا از بخش‌هاي اشاريِ تفسير غرائب القرآن نيشابوري نقل مي‌كند، باز از افاضات نجم‌الدين رازي در بحر الحقايق است كه احتمالاً نادانسته به نظام‌الدين نيشابوري منسوب مي‌شود. دراين تحقيق، نمونه‌هايي چند از اين برداشت‌هاي مستقيم و غيرمستقيم، مطرح و با مأخذ اصلي سنجيده شده است. بخش پاياني مقاله نيز به نمونه‌هايي اختصاص يافته كه در پژوهش‌هاي معاصر دربارۀ انديشه‌هاي عرفاني ملاصدرا، تحليل و نظري عرضه شده، اما در واقع اختصاصي به او نداشته است.

No abstract