زمين‌شيمي و ريزدماسنجيِ ميانبارهاي سيال كاني‏‌سازي مس و آهن در سنگ‌هاي آتشفشاني شمال خور، خاور ايران

مجموعة آتشفشاني شمال خور در استان خراسان جنوبي، در فاصلة 90 كيلومتري شمال‏‌باختري‌ بيرجند در خاور ايران رخنمون دارد. سنگ‌هاي آتشفشاني يادشده شامل آندزيت‏‌ بازالت، آندزيت و تراكي‏‌آندزيت، لاتيت، داسيت تا ريوداسيت و سنگ‌هاي آذرآواري شامل توف و برش‏‌هاي آتشفشاني هستند. بافت غالب در اين سنگ‌ها پورفيري است. سري ماگمايي بيشتر نمونه‏‌ها كالك‌آلكالن است؛ اما برخي به سري توله‏‌ايت گرايش نشان مي‌دهند. در اين منطقه، كاني‏‌سازي آهن به‌صورت مگنتيت، هماتيت و به مقدار كمتر گوتيت است و با توجه به شواهد صحرايي و سنگ‌نگاري خاستگاه ماگمايي دارد. بورنيت كه تنها كانه مس است به‏‌صورت اوليه و در حجم كم پديد آمده است. حضور بورنيت و پيريت كه فازهاي سولفيدي هستند به مقدار بسيار كم و نبود ديگر كانه‏‌هاي سولفيدي اوليه مس در منطقه به‌همراه فازهاي ثانويه كانه‏‌سازي مس در حجم‏‌هاي بسيار بيشتر، همگي نشان‌دهندة يك محلول گرمابي است كه مراحل پاياني تفريق ماگمايي را پشت سر گذاشته و احتمالاً كانه‏‌هاي برونزاد مس مانند كالكوسيت در پهنة غني‏‌شده را پديد آورده است. ديگر كانه‏‌هاي مس ثانويه هستند و شامل كالكوسيت، كووليت و مالاكيت است. دماسنجي ميانبارهاي سيال كوارتز در مناطق غار كفتر و حوض‌سبز بازة دمايي 324 -187 درجة سانتيگراد را براي كاني‌سازي‌ مس نشان مي‌دهد. ازاين‌رو، كاني‏‌سازي مس در حقيقت به شرايط گرمابي اپي‌ترمال تا مزوترمال مربوط است.