زمين‏‌شيمي تورمالين در گرانيتوييدها و دگرگوني‏‌هاي قهرود- قمصر، كاشان، ايران مركزي

مناطق بررسي‏‌شده در شمال‏‌خاوري اصفهان، شامل واحدهاي رسوبي، دگرگوني (هورنفلس، مرمر و اسكارن) و آذرين (گرانوديوريت، مونزوگرانيت، توناليت) هستند. كاني‏‌هاي اصلي شامل پلاژيوكلاز، ارتوكلاز، كوارتز، هورنبلند و بيوتيت به‏‌همراه كاني‏‌هاي فرعي اسفن، زير‏‌كن، تورمالين و كاني‏‌هاي كدر هستند. تورمالين‏‌هاي مناطق بررسي‏‌شده كه تأخيري و ناشي از فرايند متاسوماتيسم هستند بيشتر در شكستگي‏‌هاي سنگ ديده مي‏‌شوند. تورمالين‏‌ها به‏‌صورت بلورهاي ريز و سوزني پراكنده در مقطع و يا به‏‌صورت تورمالين‏‌هاي سبز رنگي ديده مي‌شوند كه به‏‌صورت بخشي جايگزين فلدسپار شده‌اند. اين كاني در مرحله پنوماليتيك با ورود بور در فضاهاي خالي يا شكستگي‏‌ها و واكنش با سنگ‏‌هاي ديواره پديد آمده است و در همين مرحله، فلدسپارها با تورمالين‏‌ها جانشين شده‌اند. برپايه‌ جايگاه X و مقدار Ca، Na و K، تورمالين‌هاي بررسي‏‌شده بيشتر از نوع آلكالي هستند و در آنها ميزان K و Na در جايگاه X در مقايسه با مقدار Ca بالاتر است. تركيب شيميايي تورمالين‏‌ها در گرانيتوييدها دراويت با گرايش به تركيب شورل و در هورنفلس‏‌ها بيشتر دراويت است كه نشان‌دهنده‌ تبادلات كاتيوني Fe و Mg در مقادير ثابت Ca و Al است. تورمالين‏‌هاي بررسي‏‌شده در زير خط  جاي گرفته‏‌اند و ازاين‌رو، در جايگاه Y جانشيني Al دارند. برپايه‌ نمودارهاي Fe-Mg-Ca و Al-Mg-Fe، تورمالين‌ها در محدوده‌ متاپليت‌ها و متاپساميت‏‌هاي و سنگ‌هاي كوارتز- تورمالين فقير از كلسيم و همزيست با فاز اشباع از آلومينيم واقع شده‌اند كه نشان‌دهنده‌ سيستم ماگمايي باز و حضور بور از خاستگاهي خارجي است.