نقد و بررسي صور مرتسمه و علم اجمالي كمالي در سنجه مباني ابن‌سينا

در ميان انبوه مباحث فلسفي و كلامي كمتر مسئله‌اي مانند چگونگي علم الهي به اشياء قبل از پيدايش آنها معركه آراي متفاوت و گهگاه متناقض شده است. مجادلات درازدامن برانگيخته‌شده پيرامون اين مسئله تا آنجا است كه منتقدان و طرفداران ديدگاه نام‌آشناترين فيلسوف جهان اسلام، ابن‌سينا، در خصوص علم الهي به موجودات قبل از پيدايش را در دو سوي علم حصولي (صور مرتسمه) و حضوري (علم اجمالي كمالي) قرار داده است. پژوهش حاضر كوشيده است ضمن ارائه و بيان اين دو برداشت، و نقد و بررسي آن‌ها، به اين پرسش بنيادي پاسخ دهد كه از دو ديدگاه يادشده كه براي هر يك مي‌توان تصريحات، عبارات و مؤيداتي از كلام ابن‌سينا ارائه نمود، كدام يك با مباني اساسي و خدشه‌ناپذير وي سازگاري بيشتري دارد. سزاوار يادآوري است كه با اندك جستجويي به سرعت و سهولت مي‌توان به مقالات و كتاب‌هاي بسياري درباره علم الهي از منظر ابن‌سينا دست يافت دست‌كم نگارنده خود دو مقاله پژوهشي اختصاصي و فصل‌هاي نوشته‌شده در كتاب‌هاي تأليفي دارد ليكن پژوهشي مستقل در اين باره نوشته نشده كه همراه با نقد و بررسي و نگاه تحليلي بر اين باور باشد كه ابن‌سينا را بايد مبتكر علم اجمالي كمالي دانست، ديدگاهي كه در سازگاري دقيق و پيوندي عميق با مباني بنيادي ابن‌سينا است.