زيباشناسي تزئينات معماري در ادبيات دورۀ تيموري (مورد پژوهانه: شعر جامي)

معماري همانند ادبيات، با نماد و رمز، استعاره، مفاهيم عرفاني، انديشه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و... در پيوند است و همچون ادبيات از بارزترين جلوه‌هاي فرهنگ و انديشۀ اقوام در ادوار مختلف به شمار مي‌آيد. درحقيقت، واژه‌ها، عناصر و اصطلاحات معماري ازجمله ابزارهاي الهام‌بخش، هنرآفرين و آرايه‌ساز براي شعرا و نويسندگان به شمار مي‌آيد. كسب آگاهي و شناخت لازم در زمينۀ اصطلاحات خاص، عمومي و بومي معماري به‌يقين خواهد توانست به اديبان و تحليل‌گران متون ادبي كمك‌هاي چشمگيري نمايد. استخراج، مطالعه و بررسي بناها و ساختمان‌هايي كه در ضمن داستان‌هاي منظوم و منثور ادب فارسي در ادوار گوناگون به آن‌ها اشاره شده‌است، به شناخت شيوه‌هاي معماري در دوره‌هاي مختلف كمك مي‌كند و قسمت‌هاي مبهم تاريخ معماري اسلامي و ايراني را تا حدود زيادي آشكار مي‌سازد. دورۀ مورد مطالعه در اين مقاله، عصر تيموري است كه مهم‌ترين مشخصۀ معماري در آن، مربوط به تزئين بناهاست و از اين نظر، اين دوره از ادوار مهم معماري اسلامي محسوب مي‌شود. نتايج حاصل از اين پژوهش، از سويي، بيانگر كاربرد تزئيناتي همچون «مقرنس‌كاري، گچ‌بري، نقش‌نگاري، خطاطي و كتيبه‌نگاري، طلاكاري، منبّت‌كاري و شمسه» در معماري دورۀ تيموري، و از سوي ديگر، گوياي چگونگي و ميزان كاربرد تزئينات مذكور در خلق آرايه‌هاي ادبي در شعر اين دوره است. مقالۀ حاضر به روش كتابخانه‌اي و شيوۀ تفسيري و تحليلي انجام گرفته‌است. به‌يقين آثار ادبي، يكي از مهم‌ترين منابع كشف و استخراج انواع تزئينات به‌كاررفته در معماري دوره‌هاي مختلف است و تزئينات معماري نيز ازجمله كاربردي‌ترين ابزارهاي زيبايي‌آفرين در متون ادبي محسوب مي‌شود. بنابراين، مطالعۀ آثار مهم نظم و نثر به‌جا‌مانده از عصر تيموريان، به‌ويژه شعر جامي از اين جهات بسيار حائز اهميت است.