بررسي جايگاه انسان كامل در شكل‌گيري آموزه‌ي تجسم اعمال از منظر ابن‌عربي

رابطه تكويني اعمال انسان با عقوبت اخروي كه از آن به «تجسم اعمال» ياد مي‌شود، اهميت ويژه‌اي نزد دانشمندان مسلمان، خصوصاً عرفا داشته است. ابن عربي با طرح مسائل انسان‌شناسي و خصوصيات انسان كامل، گام بزرگي در تبيين مباحث تجسم اعمال برداشت و شارحان وي نيز براي تثبيت اين ديدگاه، تلاش وافري كردند. مقاله حاضر با روش توصيفي - تحليلي و با تأكيد بر آراء ابن عربي و تا حدودي شارحان و عارفان پس از او درصدد پاسخ به اين سؤال است كه مبحث انسان كامل و مسائل پيرامون آن، چه تأثيري در شكل گيري آموزه تجسم اعمال داشته است؟ و در اين خصوص، به بررسي پنج مورد از خصوصيات انسان كامل پرداخته است، شاخصه‌هايي مانند خلافت، تصرف، همت، جامعيت و علم. جامعيت انسان كامل سبب حضور تمامي عوالم نزد او و پيدايش علم حضوري وي به حضرات مذكور و آشكار شدن باطن امور نزد او مي‌گردد. علاوه بر اينكه انسان كامل با دو خصوصيت همت و تصرف، قادر به ايجاد اعيان خارجي بوده و خلق باطن اعمال توسط نفس در عوالم اخروي را اثبات پذير مي‌كند.