حج به ‌مثابه سرمايه اجتماعي با تأكيد بر پيام‌هاي آيت‌الله خامنه‌اي به حجاج (1368- 1400)، به روش تحليل مضمون

كشورهاي‎ اسلامي علي‌رغم داشتن ‌مشتركات، به دليل تمايزات ‌متنوعْ آبستن نابساماني، اختلاف، عدم همكاري و بي‌اعتمادي هستند. مقاله حاضر حج را به عنوان يك سرمايه ‌اجتماعي، راه ‌حل اين ‌مسائل دانسته و آن را در پيام‌هاي رهبري‌ به حاجيان بررسي ‌كرده ‌است. نگارنده در اين تحقيق، كه براي كارگزاران حج كاربردي است، براي كشف مضامين سرمايه ‌اجتماعي با روش ‌تحليل مضمون، همه پيام‌هاي رهبري به حاجيان را (از سال 1368 تا 1400) در پاسخ به اين سؤال كه «آيا حج مي‌تواند به عنوان سرمايه ‌اجتماعي در حل مسائل كشورهاي ‌اسلامي كاربرد داشته ‌باشد؟» مطالعه كرده است.يافته‌هاي ‌تحقيق در قالب جدول‌هاي مضامين‌ پايه، سازمان‌دهنده و فراگير و شبكه مضامين نشان‌ ‌دادند ‌كه حج: 1. يك شبكه ‌روابط و انجمن ‌داوطلبانه بين‌الملل‌ اسلامي است؛ 2. برنامه‌هاي‌ مشترك آن از عناصر مهم همگرايي و اعتماد‌سازي هستند؛ 3. عرصه تعامل و همبستگي‌‌جوامع ‌اسلامي است؛ 4. عرصه شناخت و بازشناسي ملل ‌اسلامي است؛ 5. منبع توليد قدرت است. از اين مؤلفه‌هاي سازنده در دهه‌هاي اخير با عنوان «سرمايه ‌اجتماعي» نام برده مي‌شود.