ديالكتيك مكان و خود و اثر آن در ساختار رمان «الشتات» رأفت حمدونه

عنصر مكان به عنوان مهم ترين عنصر رمان، داراي اشكال گوناگوني است. اين عنصر، در بعضي رمان‌ها از جمله رمان اسيران فلسطيني، ديالكتيك با خود دارد و اثر آن بر ساختارهاي روايي ديگر نمايان است. از جمله اين رمان‌ها مي‌توان رمان «الشتات» رأفت حمدونه، نويسنده معاصر فلسطيني را نام برد كه اوضاع نابسامان اسيران در زندان‌هاي اسرائيلي و روزگار وخيم اجتماعي خود را فرياد مي‌زند. آنچه اين رمان را منحصر به‌ فرد مي‌كند شخصيت رأفت حمدونه است كه خود اسير بوده، زندان را درك كرده و توانسته به شكل مطلوب، آن را به تصوير بكشد. در رمان، نوعي ديالكتيك بين مكان و خود وجود دارد كه بر عناصر ساختاري رمان تأثير مي‌گذارد و در شكل‌گيري ساختار رمان، نقش مهمي دارد. از اين رو در اين پژوهش، سعي شده است با روش توصيفي تحليلي، ديالكتيك مكان و خود، و اثر آن بر ساختارهاي رمان «الشتات» رأفت حمدونه بررسي شود. يافته‌هاي پژوهش حاكي از اين است كه توصيف مكان در رمان «الشتات»، بيان تجربه، رنج‌ها، مشكلات راوي و شخصيت‌هايي‌ است كه در مكان بسته (زندان) و در مكان‌هاي باز (جنگ و..)، به سر مي‌بردند. نويسنده و شخصيت‌ها در رمان، پيوسته در حال كشمكش و ديالكتيك با خود هستند كه علائم آن بر زبان راوي و زبان رمان نمايان است. اين ديالكتيك از آغازه زماني تا پايان زماني رمان در جريان است و نوعي زمان‌پريشي گذشته‌نگر و آينده‌نگر ايجاد كرده و بر شخصيت‌هاي رمان تأثير گذاشته است.