نگرشي جامع به گونه‌شناسي تقديم و تأخير لفظي در قرآن

دانش تقديم و تأخير از ديرباز مورد توجه علماي بلاغت و علوم قرآن بوده است. كاربرد اين فن به منظور زيباسازي كلام، بيان حصر، تأكيد بيشتر بر نكته‌اي، اهميت صفتي بر صفت ديگر و يا خبري بر خبر ديگر در كلام است. اين دانش از سوي دانشمندان متقدم و متأخر به گونه‌هايي تقسيم شده كه نياز به بازبيني و بررسي دارند. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي، در پي آن است كه پس از تبيين گونه‌هاي ارائه شده، نخست به نقد و بررسي آنها پرداخته و در پايان با ارائه دسته‌بندي جامع، ديدگاه‌هاي قبلي را غني‌تر سازد.در پايان گونه‌شناسي تقديم و تأخيرهاي لفظي در شش دسته قرار مي‌گيرد كه شامل تقديم و تأخير نحويِ وجوبي، نحويِ جوازي، نحوي اضطراري، رتبي، تفسيري و مقايسه‌اي مي‌شود كه نوع نحوي اضطراري در قرآن شاهدي نداشته و غالباً مربوط به اشعار است. گونه‌شناسي مطرح‌شده در اين پژوهش، كاستي‌هاي تقسيم‌بندي‌هاي پيشين را ندارد و در شناسايي نوع تقديم و تأخير الفاظ، عبارات و آيات قرآني كارآمدتر است.