مقايسه ي چند نمونه از شطحيات در غزليات عطار و سوانح العشاق غزالي

شطح، به عنوان زبان ويژه‌ي برخي از عرفا، همواره محل توجّه محقّقان حوزه‌ي عرفان و تصوف بوده است. درباره‌ي ويژگي و چند و چون شطح مباحث بسياري مطرح، و از ديدگاه زبانشناسي، روانشناسي، فلسفي، ذوقي- هنري و... بدان پرداخته شده است. در پژوهش حاضر شطح در زبان دو عارف نامي ايران يعني عطار نيشابوري و احمد غزالي و در محدوده‌ي غزليات عطار و سوانح العشاق غزالي مقايسه شده است. روش تحقيق در اين مقاله توصيفي- تحليلي است و داده‌ها بر اساس مطالعات كتابخانه‌اي جمع‌آوري و تجزيه و تحليل شده است. دستاورد پژوهش ناظر براين است كه عطار و غزالي دو مورد شطح: فنا و بقا و جمع و تفرقه را در اثر خويش به كار برده و هركدام تقريباً معني مشابهي را از آن اراده كرده‌اند. شطحيات در زبان عطار از نظر صوري و ساختار بيروني عموماً بر مبناي قرار دادن دو سوي يك پارادوكس در يك مصراع و يا حتّي معطوف كردنشان به هم و يا اضافه كردن يكي به ديگري است؛ حال آنكه در كار غزالي يك شطح در متن بسط پيدا مي كند.