حقيقت نفس در مدرسۀ كلامي اصفهان و بازتاب آن در جنسيت‌مندي نفس

رابطۀ حقيقت انسان و جنسيت از مسائل چالش‌ برانگيز چند دهۀ اخير بوده است كه پاسخ به بسياري از مسائل زنان در گرو حل اين مسئله است. با ورود فعالان فمينيسم به مباحث فلسفي و كلامي اين پرسش جدي‌تر مطرح شد و برخي مانند ليبرال‌ فمينيسم‌ها با انكار هويت زنانه، قائل به تساوي و برابري جنسيتي شدند و دستۀ ديگري از فمينيسم‌ها اختلاف‌هاي جنسيتي را به رسميت شناختند. اگرچه اين پرسش در مباحث نفس‌شناسي و انسان‌شناسي حكما و متكلمان مدرسۀ كلامي اصفهان جايگاهي نداشته است، مي‌توان با تحليل مباحث عميق نفس‌شناسي آنها پاسخي سلبي يا ايجابي به اين پرسش داد. اين نوشتار با روش تحليلي توصيفي و با استنطاق مهم‌ترين مباحث نفس‌شناسي ميرداماد، ملاصدرا، فيض كاشاني و علامه مجلسي مانند حدوث نفس، رابطۀ نفس و بدن، چگونگي تدبير بدن توسط نفس، به‌دنبال بررسي جايگاه جنسيت در نفس است و در نهايت به اين نتيجه رسيده است كه با توجه به مباني نفس‌شناسي آنها ديدگاه «جنسيت‌مندي نفس» به صواب نزديك‌تر است. نفس در نحوۀ حدوث، تشخص، فعليت و چگونگي عمل در اين عالم نمي‌تواند از خصوصيات جنسيتي عاري باشد