رويكردي نو به مساله آغازمندي زماني عالم در چهارچوب فلسفه صدرايي

در تاريخ جهان اسلام، غالباً متكلّمين بر حدوث زماني عالم و فلاسفه بر قدم آن اصرار داشته‌اند. در اين ميان، ملاصدرا بر اساس نظريه حركت جوهري، معتقد به حدوث زماني تجدّدي و آن‌به‌آن عالم جسماني است، ولي در عين حال وجود آغاز زماني را براي عالم نمي‌پذيرد. در نوشتار حاضر پس از بازنگري در مفهوم حدوث و آغازمندي زماني عالم در چهارچوب فلسفه صدرايي، به نقد تفصيلي مهم‌ترين براهين اقامه شده عليه حدوث زماني عالم پرداخته شده‌است. بدين ترتيب نشان داده شده‌است كه مي‌توان ضمن پذيرش و دفاع از مباني فلسفه صدرايي و حدوث زماني تجدّدي معرفي شده توسط ملاصدرا، سخن او را در ردّ آغازمندي عالم نپذيرفت. در نهايت استدلال شده است كه نه تنها بين حكمت متعاليه و آغازمندي عالم تعارضي نيست، بلكه مباني حكمت متعاليه به ارائه تبييني سازگار از آغازمندي عالم، و رد براهين اقامه شده عليه آن، كمك شايان توجّهي مي‌كند. بدين ترتيب تصوير نويني از حدوث زماني عالم به دست مي‌آيد، كه در آن عالم هم آغازمند است و هم حادث است به حدوث زماني تجدّدي. اين ديدگاه را مي‌توان «نظريه عالم آغازمند سيال» ناميد.اين تصوير ضمن بهره‌مندي از مباني متقن فلسفه صدرايي، مي‌تواند در حل برخي از مسائل و تعارضات احتمالي بين‌رشته‌اي نيز راهگشا باشد.