پيشران‌ها و بازدارنده‌هاي گرايش دانشجويان دكتري علم اطلاعات و دانش‌شناسي ايران به مطالعه

زمينه و هدف: بررسي عوامل پيشران و بازدارنده‌ي موثر بر گرايش دانشجويان دكتري علم اطلاعات و دانش‌شناسي به مطالعه هدف اين پژوهش است. روش پژوهش: اين پژوهش با رويكرد كيفي و با استفاده از روش تحليل‌محتوا انجام شده است. ابزار گردآوري داده‌ها مصاحبه عميق نيمه‌ساختاريافته بوده است. مصاحبه‌ها از طريق مراجعه حضوري، تماس تلفني، پست الكترونيكي، ارسال و دريافت فايل صوتي و گفت‌وگو در شبكه‌‌ي اجتماعي واتس‌اپ انجام شده است. دانشجويان دكتري علم اطلاعات و دانش‌شناسي دانشگاه‌هاي دولتي، پيام‌نور و آزاد اسلامي جامعه پژوهش را تشكيل مي‌دهند كه با استفاده از نمونه‌گيري هدف‌مند، تعداد ۳۳ نفر به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. نتايج: چهار عامل «استاد»، «اجبار»، «ارتقاء» و «علاقه» به عنوان عوامل پيشران مطالعه در بين دانشجويان دكتري بوده‌اند و هفت عامل «استاد»، «خانواده»، «مشكلات دسترسي»، «آينده مبهم»، «مشكلات و ضعف‌هاي نظام آموزشي»، «رشد روحيه بي‌نيازي از مطالعه» و «عدم مشاركت‌ در تدريس» به عنوان عوامل بازدارنده شناسايي شده‌اند. نتيجه‌گيري: عوامل پيشران و عوامل بازدارنده‌ از مطالعه، بسيار درهم‌تنيده بوده و به‌هم مرتبط هستند. برخي از اين عوامل بر برخي ديگر تأثير مي‌گذارند و به نوعي علت‌ومعلول يك‌ديگرند. براي تقويت عوامل مؤثر و كاهش عوامل بازدارنده به مطالعه، تلاش بيشتر اساتيد و برنامه‌ريزان درسي در سطح كلان، كتابخانه‌ها و كتابداران، سياست‌مداران، و تلاش و برنامه‌ريزي بيشتر خود دانشجويان دكتري را مي‌طلبد. لازم است تا نظام تعليم و تربيت و نظام آموزش در دانشگاه‌ها از نظام تك‌متني و متكلم‌وحده بودن خارج شود. تا تغييرات بنيادي در روش‌هاي تدريس و محتواي درسي در نظام آموزشي به وجود نيايد، دانشجويان كمتر به مطالعه و پژوهش روي مي‌آورند.