بازخواني جريان‌هاي علمي شيعي اصحاب امام باقر(ع)

ويژگي برجسته عصر امام باقر(ع) در مقايسه با ديگر ائمه(ع)، نهضت علمي و فرهنگي مسلمانان در آن دوره و پيامدهاي درون‌مذهبي و برون‌مذهبي آن است. در فضاي علمي و فرهنگي دهه‌هاي نخست هجري، حضور فرقه هاي مختلف با انديشه هاي گوناگون، مانند: مرجئه، قدريه، خوارج، متصوفه و غلات از يك طرف، و آشفتگي فكري و اجتماعي درون شيعي از طرف ديگر، مشكلاتي را براي شيعيان پديد آورد. در چنين شرايطي، اصحاب امام باقر(ع) در اين دوره، بر پايه رهنمودها و راهگشايي هاي آن حضرت، از طريق ترويج احكام فقهي و تبيين انديشه هاي شيعي در قالب چند جريان علمي، به تثبيت مكتب شيعه پرداختند. اين نوشتار، درصدد بررسي اين موضوع با به‌كارگيري شيوه توصيفي ـ تحليلي و بهره‌مندي از منابع اوّليه حديثي، تفسيري، فقهي و تاريخي است. يافته‌هاي اين پژوهش، نشان‌دهنده آن است كه جريان هاي علميِ فقهي، كلامي، تفسيري و معني گرايي را مي توان از مهم‌ترين جريان هاي علمي شيعي آن دوره برشمرد كه نتايجي چون: مرجعيت علمي امام، نقش آفريني علماي شيعه در ترويج و تثبيت جامعه اعتقادي شيعه، قرار گرفتن اصحاب امام در جايگاه افتا را در پي داشت.