ريشه‌هاي پيدايش مكتب اخباري‌گري

مبتكرانِ تقسيم‌بندي چهارگانهٔ احاديث تمهيداتي انديشيدند تا اخباري را كه سند صحيح ندارد، در زمرهٔ روايات معتبر بگنجانند؛ اينان برخي روايات را در شمار صحاح گنجاندند كه بر طبق اصطلاح جديد صحيح محسوب نمي‌شود. در اين زمينه، مهمترين ابزار، نظريهٔ انجبار؛ يعني جبران ضعف سند در صورت عمل مشهور به آن بود. عالمان متأخرِ مكتب حله، يعني محقق اردبيلي و شاگردانش، با پشت‌كردن به نظريهٔ انجبار و از سوي ديگر با منحصريافتن خبر حجت در خبر صحيح، بخش بزرگي از روايات را كنار گذاشتند و با اعراض از عمل مشهور، عملاً آخرين ابزار تقويت روايت را حذف كردند. اين‌گونه بود كه اخباريان به داعي بيم ازدست‌رفتن سنت و لزوم احياي سيرهٔ متقدمان، بر ضد مكتب اجتهاد قيام كردند. در اين ميان، برخي عوامل سياسي و فرهنگي و اجتماعي نيز در شكل‌گيري و رشد اخباري‌گري مؤثر بود، ازجمله تأثيرپذيري استرآبادي از جو فكري حاكم بر مكه و مدينه، حمايت صفويان از اخباري‌گري به‌منظور افزايش تقابل شيعي‌سني و كاهش قدرت مجتهدان، عوام‌پسندبودن تفكر اخباري‌گري و ديگر اينكه علوم مقدماتي اجتهاد، مثل فقه و اصول فقه و دراية‌الحديث، اصالت سني دارد.