پردازش عرفاني «صراط مستقيم» در نگاه ابوحامد غزالي

ابوحامد غزالي به‌عنوان شخصيتي چندوجهي، در آثار خويش توجه ويژه‌اي به مفهوم قرآني صراط مستقيم داشته است. مسئلۀ اصلي اين پژوهش، تبيين مفهوم صراط مستقيم و راه‌هاي دستيابي به آن و به‌تعبيري ديگر، پردازش عرفاني صراط مستقيم در انديشۀ غزالي است. نوشتار حاضر به روش توصيفي‌تحليلي و به‌صورت كتابخانه‌اي انجام يافته است. يافته‌هاي اين پژوهش گوياي اين است كه غزالي، صراط مستقيم را راه سلامت معرفي كرده است و حركت در صراط مستقيم را سبب نجات و رستگاري انسان مي‌داند. اين راه سلامت، كه غزالي از آن به «دُرّ ازهر» نام مي‌برد، به‌مثابۀ توحيد، شكرگزاري، راه حج، پل صراط و قوس صعودي است. تمامي اين مفاهيم در يك نقطۀ مهم با هم تلاقي دارند كه حاكي از مسير و راهي است كه انسان بايد براي رستگاري و نجات، در آن استقامت و مداومت داشته باشد. غزالي راه‌هاي دستيابي به صراط مستقيم را داشتن ايمان و رعايت اخلاقي ديني بيان كرده است. از نظر وي داشتن ايمان و رعايت اخلاق ديني، هم‌زمان سبب حركت در صراط مستقيم مي‌شود و هيچ‌كدام از اين دو، به‌تنهايي نمي‌تواند انسان را به سرمنزل مقصود برساند. در انديشۀ غزالي، اخلاق، زماني ارزشمند است كه ابتناي بر ايمان و ديني باشد. غزالي بر اساس نظريۀ فرمان الهي، اطاعت از هر آنچه را كه خداوند امر يا نهي كرده است، واجب مي‌داند.