تحليل نظر سنايي دربارۀ رابطۀ عقل و شرع با تكيه بر حديقه و قصايد

يكي از دغدغه‌‌هاي اصلي سنايي، وجوه تقابل و اشتراك ميان عقل و شريعت است. اظهار نظرهاي متنوع و گوناگون سنايي درباره عقل و شرع سبب شده است هم چنان كه عده‌‌اي لقب حكيم بر وي نهاده‌‌اند، عده‌‌اي نيز او را شاعري متشرع به شمار آورند و‌‌ حتي گاهي او را در زمرۀ خردستيزان بدانند. به نظر مي‌رسد دليل اصلي اين برداشت‌هاي متفاوت از ديدگاه سنايي نسبت به موضوع مذكور، توجه او به مراتب گوناگون عقل و شرع بوده است. پرسش اصلي اين است كه سنايي بيشتر چه معنايي از عقل و شرع را مدنظر داشته و تحت چه شرايطي عقل را بر شريعت يا شريعت را بر عقل ترجيح داده است. در اين مقاله سعي خواهيم كرد با تكيه بر مطالعات كتابخانه‌‌اي، تناقض‌‌هاي ظاهري كلام وي را در اين موضوع توجيه نماييم. به نظر مي‌‌رسد سنايي نه تنها خردورزي و دين‌‌داري را در تعارض نمي‌‌ديده است و اين دو را مكمل هم مي‌‌دانسته است، بلكه معتقد به اتحاد عقل و شرع در مرتبه‌‌اي فراتر از صوت و حرف بوده است.