ناهم‌سنجگي تامس كوهن و نسبي‌انگاري

يكي از مفاهيم كليدي در انديشه‌ تامس كوهن (1922-1996)، فيلسوف و مورخ علم شهير آمريكايي، «ناهم‌سنجگي» (incommensurability) است. به‌طوركلي، ناهم‌سنجگي به دو دسته‌ روش‌شناختي (methodologic) و معناشناختي (semantic) تقسيم مي‌شود. ناهم‌سنجگي روش‌شناختي ناظر به تغيير معيارهاي (Standard Variance) ارزيابي و توجيه نظريه، از نظريه‌اي به نظريه‌ ديگر است و ناهم‌سنجگي معناشناختي ناظر به تغيير معناشناختي (Semantic Variance) اصطلاحات به‌كاررفته در نظريه از نظريه‌اي به نظريه‌ ديگر است. اين انگاره‌ كوهن منبع الهام تازه‌اي براي آموزه‌هاي نسبي‌انگارانه در فلسفه ـ درباره‌ صدق و معرفت ـ بوده است. تمركز اين مقاله بر ارتباط‌هاي ممكن ميان ناهم‌سنجگي و آموزه‌هاي نسبي‌انگارانه برحسب رابطه‌ استلزام منطقي است. ازاين‌رو، پرسش اساسي آن است كه آيا اِمكان برقراري ارتباطي منطقي ميان اين انگاره و نسبي‌انگاري وجود دارد يا خير. در بخش آخر، انواع ارتباط‌هاي منطقي ميان ناهم‌سنجگي معناشناختي و روش‌شناختي با نسبي‌انگاري صدق و معرفت برحسب شرايط لازم و كافي با استفاده از استلزام منطقي ارائه مي‌شود. سپس تلاش مي‌شود هركدام از گزاره‌هاي حاصل‌شده تحليل و بررسي شود.