تحليل تعارض اوليه عبارات ابن‌عربي‌ درباره قلمرو نفس رحماني

ابن‌عربي‌ عبارات به‌ظاهر مختلفي در تفسير نفس رحماني و تعيين قلمرو آن دارد كه ممكن است سبب برداشت نادرست يا حتي انتساب تناقض‌گويي به وي شود. در بعضي عبارات، نفس رحماني را به تعين اول، در برخي ديگر به تعين ثاني و در مواضع متعددي، خاص تعينات خلقي اطلاق كرده است. او در عبارات خود، علاوه بر اين سه اطلاق، جامعيت نفس رحماني را مطرح مي‌كند. از كنار هم گذاشتن اين موارد و براساس مؤيدات ديگر در كلام او، مي‌توان اثبات كرد كه از نظر وي، نفس رحماني حقيقتي گسترده‌اي است كه از تعين اول آغاز مي‌شود و تا عالم ماده ادامه دارد و شامل فيض اقدس و مقدس است. ابن‌عربي‌ در برخي عبارات خود، به اين مطلب تصريح كرده است كه حقيقت نفس رحماني چيزي جز شمول بر تمام تعينات حقي و خلقي نيست؛ به همين دليل است كه نفس رحماني را هم واجب و هم ممكن، هم حادث و هم قديم معرفي كرده است. ازآنجاكه انسان كامل در قوس صعود، با نفس رحماني اتحاد مي‌يابد و مظهر تامّ همة اسما و صفات مي‌گردد، به انسان هم، نفس رحماني اطلاق كرده است.