بررسي انتقادي خوانش مفسران اماميه، معتزله و اشاعره از رابطه مشيت انسان با مشيت خدا در آيه 30 سوره انسان

جبر و اختيار، مسأله‌اي است كه از اولين سال‌هاي ظهور اسلام، ذهن مسلمانان را درگير خود كرد و پيدايش نظريات مختلف كلامي را سبب شد. سه ديدگاه اساسي در اين زمينه وجود دارند كه طبق يكي، انسان مجبور است و بر اساس ديگري، اختيار كامل دارد. سومين نظريه كه اماميه ابداع كرده، عبارت است از اثبات توأمان مشيت خداوند و مشيت انسان. طبق اين ديدگاه، مشكل تعارض ظاهري مشيت انسان با مشيت خداوند حل شده، اختيار انسان در طول اختيار خداوند، اثبات مي‌شود. تحقيق حاضر كه با روش گردآوري كتابخانه‌اي و پردازش توصيفي تحليلي و انتقادي تهيه شده، در پي آن است كه از طريق بررسي، تحليل و نقد اين سه ديدگاه كلامي و جلوه آن‌ها در تفاسير موجود از آيه 30 سوره انسان (*وَ مَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَن يشَاءَ الله*)، قول مختار درزمينه جبر و اختيار را عرضه كند و نادرستي اقوال ديگر را نمايان سازد. يافته‌هاي تحقيق، حاكي از آنند كه مهم‌ترين انتقاد وارد بر جبريون، ناديده گرفتن حكمت الهي و اساسي‌ترين ايرادات نظريه تفويض، محدود كردن قدرت و مالكيت خداوند هستند.