امالۀ پاياني در كلمات دخيل عربي در متون كهن فارسي

در اين مقاله با بررسي شواهدي از امالۀ پاياني (ساده سازي توالي عربي آغازيني *ayV به­ ē در پايان كلمه) در كلمات عربي دخيل در متون كهن فارسي، و مقايسۀ آن­ها با برخي گويش­هاي تاريخي عربي نشان مي­دهيم كه امالۀ پاياني در اين شواهد نشان­دهندۀ ويژگي گويشي عربي، غير عربي كلاسيك، موسوم به «عربي فتوحات اسلامي» است. ما به پيروي از تحقيقات احمد الجلاد (Al-Jallad 2017; 2020) و مارين فان‌پوتن (Marijn van Putten 2021) كه به ترتيب گويش عربي فتوحات شام و مصر را بررسي كرده اند، «عربي فتوحات» واردشده به ايران را «شاخۀ ايراني عربي فتوحات» ناميده­ايم و سعي كرده­ايم كه جايگاه آن را از منظر «امالۀ پاياني» در بين گويش­هاي تاريخي عربي مشخص كنيم. در نهايت نشان داده­ايم كه گويش عربي فتوحات ايران در زمينۀ امالۀ پاياني شباهت بسيار زيادي با گويش فتوحاتي شام و مصر دارد، هرچند براساس شواهدي از اشعار كهن و نيز گزارش سيبويه از گويش هاي عربي به نظر ميرسد گونه هايي از شاخۀ ايراني عربي فتوحات، رفتاري كهن گرا داشته­اند و به جاي امالۀ پاياني، توالي عربي آغازيني *ayV را به صورت مصوت مركبِ «ay» حفظ كرده ­اند.