نگرش مستشارالدوله به عقب‌ماندگي ايران: نقد و بررسي كتاب تجدد و قانون‌گرايي

رسالۀ يك كلمۀ مستشارالدوله از مهم‌ترين و اصلي‌ترين نوشته‌‌هاي دوران قاجار در زمينۀ قانون‌خواهي بود و نيز به همين اعتبار از پايه‌‌هاي شناخت انديشۀ ‌‌قانون‌گرايي در ايران عصر قاجار و نيز شناخت تبار جنبش مشروطه‌خواهي است. حامد عامري، در كتاب تجدد و قانون‌گرايي، به بررسي اين اثر پرداخته است و اين مقاله نقدي بر نوشتۀ وي درخصوص اين كتاب است. مهم‌ترين نقدي كه بر كتاب وارد است توصيفي‌بودن آن است و ‌‌مؤلف رويكرد و جهت‌گيري انتقادي به اثر ندارد، ‌درحالي‌كه رسالۀ يك كلمۀ مستشارالدوله از حيث‌هاي مختلف قابل‌نقد است و در اين مقاله به آن‌ها پرداخته شده است. مهم‌ترين نقد بر رسالۀ فوق اين است كه مستشارالدوله در فهم قانون و معناي آن دچار تقليل‌گرايي شده و همين موجب سوء‌برداشت جدي وي از جايگاه و معناي قانون در دنياي مدرن شده است و اين برداشت نادرست وي اثر مهمي بر تحقق‌نيافتن قانون‌گرايي در تاريخ معاصر ايران داشته است.