تحليل تفاوت معنايي دو واژه «إنزال و تنزيل» در قرآن كريم بر اساس «محور هم‏نشيني» واژگان

محور «هم‏نشيني» يا فرايند «باهم‏آيي» واژگان، از نشانه‏هاي زبان‏شناختي است كه نقش سازنده‏اي در شكل‏دهي نظام واژگان ايفا مي‏كند. مادّه‎ي «نزل» كه يكي از پربسامدترين واژگان قرآني است، نزديك به چهارصد بار در قرآن به كار رفته. در بيان تفاوت معنايي دو واژه «إنزال» و «تنزيل» ديدگاه‏هاي متفاوتي در ميان مفسران ارائه شده، برخي تفاوت معنايي آنها را در «نزول دفعي و تدريجي» و برخي در «تعدد نزول» قرآن دانسته‏اند؛ولي با توجه به هم‏نشين‏هاي اين واژه‏ها، مشخص مي‎َشود كه چنين نظراتي هماهنگ با بافت آيات نيست،و از ديرباز زبان‏شناسان بر چنين ديدگاه‏هايي به دليل عدم تناسب و هماهنگي آن با سياق آيات، ايراد گرفتند؛ زيرا در بررسي معاني الفاظ قرآن، غافل از زمينه و بافت دروني و بيروني آيات، ممكن است ره‏پويان معارف قرآني را به بيراهه بكشاند. بنابراين در نوشتار حاضر، كه به شيوه تحليليتوصيفي انجام يافته، به تفاوت معنايي اين دو واژه از زاويه‏ي معناشناسي «محور هم‏نشيني» پرداخته شده و دستآورد حاصل نشان مي‎دهد، واژه «إنزال» با واژگان و مفاهيمي هم‏نشين شده، كه بر «نزول عام» و حالاتي عمومي، بدون اختصاص به فرد يا مجموعه‏اي خاص دلالت دارد؛ ولي واژه «تنزيل» در بافت آياتي قرار گرفته كه بر «نزولي خاص» براي فرد يا مجموعه‏ي ويژه‏ و يا بر حالات معيني دلالت دارد و تاكيد، مبالغه و گستره معنايي بيشتري نسبت به واژه إنزال افاده مي‏كند و هم‏چنين كلمه تنزيل با مفاهيم خاصي از جمله، فرود آمدن باران رحمت «غيث»، «تقدير و اندازه‏گيري امور»، «اختصاص قرآن به پيامبر» و «اختصاص نشانه‏هاي آفاق و انفس به خداوند»، هم‏نشين شده است.