تأثير فراشناخت بر معرفت‌شناسي شخصي با نقش ميانجي‌گر نظريه ذهن

زمينه: در دهه‌هاي اخير معرفت‌شناسي شخصي يا ماهيت دانش بشري با مفاهيمي مانند فراشناخت و نظريه ذهن كه معتقد است مردم بر اساس باورهاي ذهني و نيّات دروني، افكار، احساسات و باورهاي خود، رفتار ديگران را تفسير مي‌كنند، توسط روانشناسان مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته است. امّا در زمينه درك كودكان از ماهيت دانش و دانستن و تأثير فراشناخت و نظريه ذهن بر معرفت‌شناسي آنان شكاف تحقيقاتي وجود دارد. هدف: هدف از اين مطالعه بررسي تأثير فراشناخت بر معرفت‌شناسي شخصي و نقش ميانجي‌گر نظريه ذهن يا همان بررسي نيّات دروني و درك علّت رفتار، ذهن، تفكر، باور و دانستن در دانش‌آموزان پايه‌هاي سوم تا ششم ابتدايي است. روش: اين مطالعه بر اساس هدف، بنيادي و ازنظر نحوه جمع‌آوري داده‌ها در حوزه مطالعات توصيفي از نوع همبستگي قرار دارد. نمونه مورد بررسي 303 (101 پسر و 202 دختر) دانش‌آموز دوره ابتدايي در پايه‌هاي سوم تا ششم شهر خرم‌آباد بودند كه به روش نمونه‌گيري خوشه‌اي مرحله‌اي انتخاب شدند و به پرسش‌نامه مهارت‌هاي فراشناختي (اسپرلينگ و همكاران، 2001)؛ آزمون نظريه ذهن استرينمن (1994) و پرسشنامه معرفت‌شناسي شخصي كودكان (تنها و همكاران،‌ 1396) پاسخ دادند. داده‌ها با استفاده از روش مدل معادلات ساختاري تجزيه‌وتحليل شد. يافته‌ها: بر اساس نتايج به‌دست‌آمده، مدل پيشنهادي از برازش مناسب با داده‌ها برخوردار بود. بر اين اساس، مسير مستقيم فراشناخت بر نظريه ذهن و معرفت‌شناسي شخصي معني‌دار بود (p 0/01)، همچنين، مسير مستقيم نظريه ذهن بر معرفت‌شناسي شخصي معني‌دار بود ( p 0/01). اثر غيرمستقيم فراشناخت بر معرفت‌شناسي شخصي از طريق نظريه ذهن نيز معني‌دار بود (p 0/01). نتيجه‌گيري: فراشناخت، نظريه ذهن و معرفت‌شناسي شخصي داراي نقاط تلاقي تئوريكي هستند، امّا لزوم پرداختن به مطالعات ميداني بيشتر ضمن روشن‌تر كردن ابعاد بيشتري از اين ارتباط، مي‌تواند در محيط‌هاي آموزشي داراي كاربردهاي عملي‌تر باشد.