تأثير اصلاحات اقتصادي الحاكم بامرالله بر كاهش پيامدهاي بحران مستنصريه

مصر در عصر اول خلافت فاطميان به‌دلايل متعدد، شاهد گراني‌هاي پياپي بود. پيامدهاي اين بحران‌ها كه منجر به انباشت طلا و حذف تدريجي آن از معاملات تجاري مي‌شد، آن‌چنان جدي بود كه الحاكم بامرالله فاطمي (ششمين خليفه فاطمي و شانزدهمين امام اسماعيلي) را به اصلاح سياست‌هاي پولي واداشت. پرسش نوشتار حاضر اين است كه اصلاحات اقتصادي الحاكم بامرالله چگونه بر كاهش پيامدهاي بحران مستنصريه تأثير گذاشت؟ يافته‌هاي اين پژوهش كه مبتني بر روش توصيف و تحليل داده‌هاي تاريخي كتابخانه‌اي است، نشان‌مي‌دهد مهم‌ترين اصلاحات اقتصادي الحاكم بامرالله شامل تثبيت نظام پول دو فلزي (درهم و دينار)، تأسيس «ديوان مفرد» و بازتوزيع نقدينگي در قالب صدقات و بخشش‌هاي حكومتي به‌منظور بازگرداندن طلاهاي ذخيره‌شده به چرخه مبادلات اقتصادي بوده‌است. اين اصلاحات توانست از رواج پول‌هاي كم‌ارزش به‌جاي درهم و دينار پيشگيري كند. در نتيجه، شدت بحران‌هاي اقتصادي مصر را در بلندمدت و به‌ويژه پس از قطع ارتباط مصر با زيريان و كاهش واردات طلاي مغرب و همچنين غارت ذخاير حكومت در بحران مستنصريه، كاهش داد.