بررسي ارتباط بين غلظت فلورايد در آبهاي ‌زيرزميني و پراكندگي مكاني تشكيلات لسي در دشت گرگان

زمينه و هدف: فلورايد، يكي از يون‌هاي مهم در آب شرب است كه در غلظت‌هاي كم و يا زياد باعث بروز برخي مشكلات در رابطه با سلامت انسان نظير پوسيدگي دندان، فلوئوروسيس دنداني و يا فلوئوروسيس اسكلتي مي‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسي غلظت فلورايد و همچنين عوامل مؤثر در پراكندگي ميزان فلورايد در منابع تأمين آب شرب استان گلستان انجام ‌شد.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه با توجه به نحوه پراكندگي نهشته‌هاي لسي، استان گلستان به چهار منطقه تقسيم‌بندي شد. در مرحله بعد نمونه‌هاي مربوط به آب زيرزميني از اين مناطق جمع‌آوري و پارامترهاي شيميايي نظير TDS، HCO3-، Cl-، SO42-، NO3-، NO2-، F-، PO42-، Ca2+، Mg2+، Na+، K+ وFe2+ آناليز شدند. پس از بررسي‌هاي هيدروژئوشيميايي و آماري، ارتباط بين فلورايد با نهشته‌هاي لسي و برخي پارامترهاي شيميايي بررسي‌ شد.يافته‌ها: نتايج مربوط به مناطق چهارگانه نشان داد، ميزان فلورايد ارتباط مستقيم با گسترش نهشته‌هاي لسي دارد؛ به‌طوري‌كه در منطقه 1 شامل شهرهاي مراوه‌تپه، كلاله و گنبد با بيشترين پراكندگي نهشته‌هاي لسي، ميزان فلورايد بيش از مناطق ديگر بود. يون فلوئور با برخي يون‌ها نظير كلسيم، بي‌كربنات، آهن، سديم و فسفات همبستگي بالايي داشت. همچنين همبستگي بالايي بين هدايت الكتريكي به‌عنوان پارامتر شوري و غلظت فلورايد در آب زيرزميني و ديگر منابع آبي در استان وجود داشت؛ به‌طوري‌كه با افزايش شوري، ميزان فلورايد در منابع آبي استان افزايش چشم‌گيري داشت. بر اساس نمودار گيبس، واكنش آب- سنگ‌، عامل اصلي كنترل كننده شيمي آب زيرزميني و در نتيجه، محتمل‌ترين عامل براي ورود فلورايد به آب زيرزميني در محدوده مورد مطالعه مي‌باشد.نتيجه‌گيري: سيمان شيميايي لس‌ها به‌همراه برخي كاني‌هاي رسي، منشأ اصلي فلورايد در منابع آب زيرزميني در منطقه 1 با بيشترين پراكندگي نهشته‌هاي لسي است. آب شور لايه‌هاي تحتاني و نفوذ آنها به سفره‌هاي آب شيرين منطقه را مي‌توان به‌عنوان منشأ دوم فلورايد در دشت گرگان به‌حساب آورد.